Türkiye' de alışveriş merkezlerinin kısa tarihi

Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u canlandırma projesi olarak dünyanın ilk alışveriş merkezi 15. yüzyılda Kapalı Çarşı’da kuruldu. Çarşı kültürünün temellerinin atıldığı Kapalı Çarşı aynı zamanda bugünkü modern anlayışta mağaza karması çalışmalarının da kökenlerini oluşturdu

 

 Geçmişte Kapalı Çarşı her sokağında belirli mesleklerin yer aldığı, elişi imalatlarının sıkı denetim altında bulundurulduğu, ticari ahlak ve törelere çok saygı gösterilen bir çarşıydı. Her türlü değerli kumaş, mücevherat, silah ve antika eşya konusunda nesillerce uzmanlaşmış aileler tarafından tam bir güven içinde satışa sunulurdu. Geçen yüzyılın sonlarında deprem ve birkaç büyük yangın geçiren Kapalı Çarşı eskisi gibi onarılsa da geçmişteki bazı özellikleri değişikliğe uğradı. Bütün dükkanların genişliği aynı olacak şekilde inşa edildi. Her sokakta aynı ürünün ustaları loncalar halinde bulunurdu. Satıcılar arasında rekabet kesinlikle yasaktı. Hatta bir usta, tezgahını dükkânın önüne çıkarıp kalabalığa göstererek ürün işleyemez ve devletin belirlediğinden yüksek fiyat koyamazdı. Bugünkü Kapalı Çarşı 4 bin 500 dükkan ve 65 sokağa açılan 18 kapısıyla 300 bin metrekarelik alana yayılmış ve 35 bin kişiye istihdam yaratıyor. Kapalı Çarşı günün her saatinde hareketli ve kalabalık. Esnaf, ziyaretçileri ısrarlı olarak kendi mağazasına çağırıyor. Çarşı girişinde gelişen konforlu, büyük mağazalar Türkiye’de elde imal edilen ve ihracatı yapılan hemen bütün eşyayı satıyor. El halıları ve mücevherat geleneksel Türk sanatının en güzel örnekleri. Bunlar kalite ve orijin belgeleriyle satılıyor ve dünyanın her tarafına garantili olarak gönderiliyor. Halı ve mücevherat yanında meşhur Türk işi gümüşten yapılmış eserler, bakır bronz, hediyelik-dekoratif eşya, seramik, oniks ve deriden mamul, üstün kaliteli Türkiye hatıraları zengin bir koleksiyon oluşturuyor. İstanbul’u tarihiyle süsleyen bu çarşı bugün yabancı turistlerin ilgi odağı olmaya devam ediyor. Ülkemizde perakendenin gelişmeye başlaması modern alışveriş merkezlerine altyapı hazırladı. 1950 ve 1960’larda dağınık, düzensiz perakende faaliyetleri bulunuyordu ve devlet işletmesi olarak Migros’la Gima kuruldu. 1960 ve 1980’li yıllarda küçük bağımsız aile girişimleri oluşmaya başladı. Vakko, Beymen ve İGS gibi. 1984’te yabancı markalar ülkemize gelmeye başladı. Benetton ve Adidas bunların öncülüğünü yaptı. 1987’de ülkemizin bugünkü anlamda ilk alışveriş merkezi olan Galleria Alışveriş Merkezi açıldı. 13 Ekim 1989 tarihinde Ankara'nın başkent oluşunun 66’ncı yıl dönümüne denk gelen günde 8’inci Cumhurbaşkanı Turgut Özal tarafından açılışı yapılan Türkiye'nin ikinci ve Ankara'nın ilk alışveriş merkezi başkentte hizmet vermeye başladı. 1991’de Karum Alışveriş Merkezi açıldı. 1993’te Capitol Alışveriş Merkezi açıldı. 2005’te ülkemizin ilklerinden olan Capitol Alışveriş Merkezi ICSC renevasyon dalında en iyi proje seçilerek başka bir ilke daha imza attı. 1993’te Akmerkez açıldı. Ödülleriyle alışveriş merkezi yatırımcılarını ve yöneticilerini cesaretlendiren ilklerin alışveriş merkezi Akmerkez, 1995’te ICSC, Viyana en iyi Suburban Shopping Center, 1996’da Yaratıcı Tasarım ve İnşaat Dalı’nda, 1999’da ICSC Jean Louis Solal Pazarlama, 2001’de ICSC Maxi ve 2006’da ICSC Jean Louis Solal Pazarlama ödülünü aldı. Bunların yanında sayısız yerli ve yabancı ödüle de layık görüldü. 11 Nisan 1994’te Alışveriş Merkezleri Derneği Mehmet Bayraktar başkanlığında, Fehmi Ağralı, Avraam Aklaş, Şükrü Aslanyürek, Zeynep Bekdik,  Haluk Doğançay, Selim Yekta Işık, Dinç Kızıldemir, Serdar Sunay ve Ünal Yaltırık’tan oluşan yönetimiyle kuruldu. Bugünkü adı Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği. Bugün ise mimarisiyle, mağaza karmasıyla yönetimiyle uluslararası standartları yakalayan, ICSC tarafından ödüllendirilen, başarıdan başarıya koşan birçok alışveriş merkezi var. Ankara’nın gelişmekte olan Eskişehir yolunun Söğütözü’nde 28 Eylül 2002 tarihinde Armada Alışveriş ve İş Merkezi açıldı. 2004’te 35 bin metrekare altındaki alışveriş merkezleri kategorisinde 'Avrupa'da Yılın Alışveriş Merkezi' seçildi. ICSC 2009 Panora Alışveriş Merkezi, ‘Dünyanın En İyi Alışveriş Merkezleri Yarışması’nda Merit ödülü aldı. ICSC 2009 ‘Avrupa’da Yılın Alışveriş Merkezi Ödülü'nün sahibi oldu. ‘Büyük Açılış’ kategorisinde 2009 Maxi Winners’da Maxi Gümüş Madalya’dan sonra pazarlama dalında verilen Solal Gümüş Madalya’ya da layık görüldü. Mapic’te Perakende Ödüllerinde ‘Yılın Alışveriş Merkezi Geliştiricisi’ ödülü aldı. Forum Mersin Alışveriş ve Yaşam Merkezi, Uluslararası Alışveriş Konseyi’nin (ICSC)  2009 ‘Büyük Alışveriş Merkezi’ kategorisinde ‘Avrupa’da Yılın Alışveriş Merkezi’ ödülü aldı. Perakende ve alışveriş merkezleri yatırımı uzun bir yolculuk. Bu yolculukta artık Türkiye’deki alışveriş merkezleri dünyadaki alışveriş merkezlerine öncülük yapmaya başladı. Önümüzde açılacak, yapımı devam eden ve planlanan birçok değerli projeler bulunuyor. Hepsinin başarılarını ve ödüllerini yakın tarihte yaşamaya devam edeceğiz. Bu gurur verici tabloda tüm emeği geçenlere ülkemiz adına teşekkürü bir borç biliriz.